De afgelopen weken fietste ik samen met mijn collega James door de dorpen om met boeren in gesprek te gaan. Steeds opnieuw werd ik enthousiast nagezwaaid door kleine kinderen. “Doei, witte!” riepen ze, steevast gevolgd door gegiebel en gegil wanneer ik teruggroette. Hoe graag ik het ook zou willen, het is onmogelijk om niet op te vallen en gewoon ‘een van hen’ te zijn. Berthine vertelt over haar tijd in Malawi.
Ik ben de enige met een hoed. De enige vrouw met een broek – omdat ik anders niet kan fietsen. De enige die liters water meesjouwt voor onderweg. De enige met een rood hoofd van de hitte. De enige met dextrose-energiesnoepjes en zoute pinda’s verstopt in een rugzak, voor het geval ik duizelig word van de zware fietstocht door het mulle zand. De enige die foto’s maakt van dingen die voor hen de normaalste zaak van de wereld zijn.
Nieuwsgierigheid aan beide kanten
Ik vind het lastig om zo op te vallen, maar zij lijken er totaal geen moeite mee te hebben. Integendeel: ze vinden het prachtig. De paar gezichten die ik herken en waarvan ik de namen nog weet. De paar woorden Chichewa die ik kan verstaan en tijdens de gesprekken probeer bij te leren. Het levert steevast gegrinnik en blije gezichten op. Malawi heet niet voor niets het warme hart van Afrika: vriendelijk en gastvrij.
Van toeschouwer naar gesprekspartner
Normaal gesproken voeren mijn Malawiaanse collega’s de gesprekken met de boeren, maar ze moedigden mij aan om nu zelf alle acht boerengroepen te bezoeken. “Dan snap je beter waar wij het over hebben,” zeiden ze. En ze hadden gelijk. Ik heb er enorm van genoten en het leverde waardevolle, leerzame gesprekken op.
Boslandbouw: succes en teleurstelling
Gesprekken over hoop – omdat hun maïs veel beter groeit in het nieuwe boslandbouwsysteem. Maar ook over wanhoop – omdat een flink deel van de geplante bomen het niet heeft overleefd. Sommige werden opgegeten door loslopende geiten en koeien, andere bewust gekapt door jaloerse buren of door kind-herders om hun dieren te voeren. Weer andere bomen verbrandden bij het maken van vuur om muizen te vangen, en een aantal legde het loodje door de droogte.
Lokale kennis als sleutel
Toch keerde het gesprek telkens terug naar hoop. Naar de sterke boomsoorten die deze extreme omstandigheden wél doorstaan. Naar de kennis die boeren zelf hebben van andere lokale bomen die een positief effect hebben op maïs. We spraken over hun ideeën, zoals het aanplanten van beschermende hagen van lokale boomsoorten rondom hun akkers.
Een moeilijk begin, maar geen einde
We werken nu een jaar samen met de boeren, en dat eerste jaar was niet makkelijk. Deze dappere pioniers kregen flinke tegenslagen te verwerken, maar ondanks alles willen ze doorgaan. Ze zijn alweer druk bezig met het voorbereiden van hun velden. Met alle lessen die we het afgelopen jaar hebben geleerd, scherpen we onze aanpak aan en gaan we met frisse moed het komende plantseizoen tegemoet.
